[ Yazım Kuralları | Editörler | Dergi Hakkında | İçindekiler | Arşiv | Yayın Arama | Ana Sayfa | E-Posta ]
 Bilim, Eğitim ve Düşünce Dergisi
Mart 2009, Cilt 9, Sayı 1, Sayfa(lar)
[ PDF ] [ Editöre E-Posta ] [ Yorumlar ]
TELEVİZYON İZLEYİCİ ARAŞTIRMASI SONUÇLARI 2009
Prof. Dr. Sedat Cereci*
Giriş
Özgeçmiş
İstanbul Üniversitesi Basın Yayın Yüksekokulu Gazetecilik ve Halkla İlişkiler Bölümü'nden mezun oldu. Üniversite yıllarında başladığı gazetecilik yaşamında pek çok günlük, haftalık, aylık gazete ve dergide muhabirlik ve redaktörlük yaptı. Yayınevlerinde editör olarak çalıştı. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Radyo Televizyon Bilim Dalı'nda yüksek lisans ve doktora eğitimi gördü. Klasik Türk Müziği eğitimi aldı, Türk Halk Müziği çalışmalarına katıldı, koro yönetti, beste yaptı. TRT İstanbul Radyosu'nda müzik programları, özel radyo kanallarında söz programları hazırladı, belgesel filmler çekti. Yüzüncü Yıl Üniversitesi'nde öğretim üyesi olarak görev aldı, idari görevler yaptı, üniversite televizyonu için bilim ve eğitim programları hazırladı. Reklam metinleri yazdı, reklam filmleri çekti. Çocuk programları danışmanlığı yaptı. Kişilik gelişimi ve bireyler arası iletişim dersleri verdi. Ankara'nın doğusunda ilk belgesel film yarışmasını ve Doğu Anadolu'da bir köydeki ilk film galasını düzenledi. Türkiye ve dünyanın pek çok yöresini dolaşarak fotoğraf çekti, sergiler açtı, ödüller aldı. Fotoğraf ve film yarışmalarında seçici kurul üyesi olarak görev aldı. Doğu Anadolu'da gizli kalmış, yerel konuları, yok olmak üzere olan değerleri filmle belgeleyerek geleceğe aktarmaya çalıştı. Sivil toplum örgütlerinin çalışmalarında etkin görevler aldı. Belgesel Sinemacılar Birliği, Türkiye Eğitim Gönüllüleri Vakfı ve Türkiye Gazeteciler Cemiyeti'nin etkinliklerine katıldı, Atatürkçü Düşünce Derneği Eğitim Komisyonu Başkanı olarak görev yaptı. Kongreler, yarışmalar, bilimsel ve toplumsal etkinlikler için açılış filmleri çekti. Avrupa Birliği destekli projelerde görev aldı, çalıştaylara katıldı. İngilizce, Almanca, Arapça bilmektedir.

Özet
Dünyada en çok izlenen kitle iletişim aracı olan televizyon ve etkileri değişik ortamlarda araştırma konusu olmaktadır. Dünyanın en çok televizyon izlenen ülkelerinden biri olan Türkiye'de de televizyonun toplum içindeki konumu ve etkileri, başta televizyon çalışanları tarafından olmak üzere araştırmacı ve bilim insanlarınca da çalışma konusu yapılmaktadır. 1995 yılından bu yana Yüzüncü Yıl Üniversitesi Radyo Televizyon Yayıncılığı Bölümü tarafından yürütülen televizyon izleyici araştırmalarının 2009 yılı sonuçları, izleyicilerin televizyonla karşılıklı konumları, televizyon izleme davranışları ve televizyonun yaşamsal etkileri, televizyon izleyicilerinin toplumsal yapıdaki yeri konusunda veriler sağlamaktadır. Televizyon izleyicilerinin neden televizyon izlediklerinden en çok hangi program türünü izlediklerine, ne kadar sıklıkla kitap okuduklarından televizyonun olmadığı bir ortamda ne yaptıklarına değin değişik soruların sorulduğu araştırma, Türkiye'nin de sosyo-kültürel bir görüntüsünü ortaya koymaktadır. Türkiye'nin yalnızca birkaç ilinin belirli semtlerinde değil, her yöresinden en az birkaç ilde, ilçelerde, köylerde ve değişik özelliklere sahip televizyon izleyicileriyle görüşülerek yapılan araştırmada, televizyon izleyicilerinin birer birey olarak toplumsal yapı içindeki konumları ve davranışları da saptanmaya çalışılmıştır. Televizyon izleyicilerinin çoğunluğunun her gün televizyon izlediklerini söyledikleri araştırmada, izleyicilerden yarıdan çoğunun 1 saatten fazla televizyon izlediği belirlenirken; 14 yıldır sürdürülen araştırmaların hepsinde olduğu gibi, 2009 yılı araştırma sonuçlarında da izleyicilerin çoğunluğu, Türkiye'nin en önemli sorununun “işsizlik” olduğunu düşündüklerini belirtmişlerdir.

Giriş
Televizyonun en çok izlendiği ülkelerden biri olan Türkiye'deki televizyon izleyicilerinin davranışlarını ve televizyon karşısındaki konumlarını belirlemeyi amaçlayan araştırmaların 2009 yılı sonuçları Mart 2009 tarihinde elde edilmiştir. Türkiye'nin değişik yörelerinde yer alan 31 ilde yaşayan televizyon izleyicileriyle yüzyüze görüşülerek televizyon izlemeyle ilgili sorulara yanıtların alındığı araştırmada, izleyicilere sorulan 31 sorudan elde edilen yanıtlarla Türkiye'nin de sosyo-kültürel görüntüsü de ortaya çıkmıştır. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Radyo Televizyon Bölümü öğrencilerinin ve diğer illerde de iletişim eğitimi almış kişilerin anketör olarak görev aldığı araştırmanın en sağlıklı biçimde sonuçlanması için, izleyicilere sorulacak sorular üzerinde saatlerce tartışılmıştır.

Araştırmada, aralarında Adana, Ağrı, Amasya, Ankara, Antalya, Batman, Bingöl, Bitlis, Bursa, Çanakkale, Çorum, Diyarbakır, Edirne, Gaziantep, Hakkâri, Hatay, İstanbul, İzmir, Kars, Kayseri, Konya, Kütahya, Malatya, Mardin, Mersin, Muğla, Muş, Rize, Samsun, Şırnak ve Van'ın bulunduğu illerde yaşayan 1411 televizyon izleyicisiyle görüşülmüştür. 1995 yılından bu yana her yıl yürütülen araştırmalarda, Türkiye'nin yalnızca birkaç ilinin belirli semtlerinde değil, her yöresinden en az birkaç ilde, ilçelerde, köylerde ve değişik özelliklere sahip televizyon izleyicileriyle görüşülerek, araştırmada sağlıklı sonuçlar alınması amaçlanmıştır. Örneklemler değişik yaş ve meslek gruplarından seçilerek, en doğru görünüme ulaşılması hedeflenmiştir.

Yaşları 9 ile 73 arasında değişen ve aralarında öğretmen, öğrenci, mühendis, müzisyen, berber, şirket yöneticisi, belediye başkanı, kaymakam, ev hanımı, golf oyuncusu, dalgıç, sekreter, astsubay, otobüs şoförü, garson, öğretim üyesi, memur, temizlikçi, pazarlamacı, işportacı, lokantacı, grafiker, reklamcı, bankacı gibi meslek sahiplerinin ve işsizlerin bulunduğu televizyon izleyicileriyle yapılan araştırmada, televizyon izleyicilerinin sorulara doğru yanıtlar vermesi için pek çok soru defalarca açıklanmış, araştırmaya katılanlardan gerçeğe en yakın yanıtlar alınmaya çalışılmıştır. Büyük kentlerden mezralara kadar her türlü yerleşim yerinde gerçekleştirilen televizyon izleyici araştırmasının sonuçlarının, toplumbilimciler için olduğu kadar televizyon çalışanları, özellikle de program çıkmazı içinde bulunan yapımcılar için de çok sayıda ipucunu içermesi amaçlanmıştır.

Her Gün Televizyon
Araştırmada televizyon izleyicilerine sorulan “her gün televizyon izler misiniz?” sorusu 969 izleyici tarafından “evet her gün televizyon izlerim” diyerek, 442 izleyici tarafından ise “hayır her gün televizyon izlemem” diyerek yanıtlanmıştır.

Günde En Az 2 Saat
Televizyon izleyicilerinin televizyon için ayırdıkları günlük zamanı öğrenmek amacıyla sorulan “günde yaklaşık ne kadar süreyle televizyon izlersiniz?” sorusunun 606 izleyici tarafından 2 ila 5 saat arasında olarak yanıtlandığı; 433 izleyicinin bu soruya karşılık 1 ila 2 saat arasında diyerek yanıt verdiği; 297 izleyicinin 1 saatten daha az süreyle televizyon izlediğini söylediği ve 75 televizyon izleyicisinin günde 5 saatten fazla televizyon izlediğini söylediği belirlenmiştir.

1 Televizyondan Fazla
Bireysel yaklaşımlara ve maddi olanakların artışına bağlı olarak kullanılan televizyon sayısının artmasının da dikkate alındığı araştırmada, televizyon izleyicilerine evlerinde kaç tane televizyon bulunduğu sorulmuş; 791 izleyici evinde birden fazla televizyon alıcısı bulunduğunu söylemiş, bu izleyicilerden çoğunluğunun evinde de 3 tane televizyon alıcısı olduğunun belirlenmiştir.

Televizyon İzleme Nedeni
Televizyon izleyicilerinin davranışlarında en önemli bulguyu oluşturan “televizyonu en çok hangi durumlarda izlersiniz?” sorusu, 1023 izleyici tarafından “zaman geçirmek için” diyerek, 189 izleyici tarafından “bir şeyler öğrenmek için” diyerek, 57 izleyici tarafından “topluma katılmak için” diyerek yanıtlanmıştır. Araştırmaya katılan diğer televizyon izleyicileri ise, neden televizyon izlediklerini bilmediklerini söylemişlerdir.

Program Seçimi
Doğru televizyon izlemenin en önemli göstergesi olan televizyonu açmadan önce izlenecek programın belirlenmesi konusunda sorulan, “televizyonu açmadan önce izleyeceğiniz programı belirler misiniz?” sorusu 1063 televizyon izleyicisi tarafından “bazen” diyerek; 108 izleyici tarafından “her zaman” diyerek yanıtlanmıştır. 102 televizyon izleyicisi bu soruya “asla belirlemem” diyerek yanıt verirken, 138 izleyici soruyu “program belirlemeye ne gerek var?” diyerek yanıtlamıştır.

En Çok İzlenen Program
1995 yılından bu yana her yıl düzenlenen televizyon izleyici araştırmalarında, her yıl en çok izlenen program konusunda çıkan sonuç 2009 yılında da elde edilmiştir. “Televizyonda en çok hangi program türünü izlersiniz?” sorusuna karşılık 1105 izleyici “haber izlerim” diyerek, 128 izleyici “dizi izlerim” diyerek yanıt vermiştir. 93 izleyici televizyonda en çok müzik izlediğini söylerken, 85 izleyici soruyu, aralarında tartışma, çizgi film, spor programı gibi diğer tür adları vererek yanıtlamıştır.

Televizyon Bozulursa
Araştırmada alınan en ilginç sonuçları içeren “bir akşam televizyonunuz bozulursa ve tamir ettirme olanağınız olmazsa ne yaparsınız?” sorusu, 586 izleyici tarafından “dışarı çıkarım” diyerek yanıtlanmış, 361 izleyici “radyo dinlerim” demiştir. 212 izleyicinin “uyurum” diyerek yanıtladığı soru, 99 izleyici tarafından “kitap okurum” diyerek, 73 izleyici tarafından “çalışırım” diyerek yanıtlamıştır. Diğer izleyicilerin ise soruyu “mutlaka tamir ettiririm”, “komşuya giderim”, “kahveye giderim”, “çıldırırım”, “Allah'a şükrederim” gibi yanıtlarla yanıtladığı belirlenmiştir.

Kitap Okumak Mı?
Televizyon izleyicilerinin kültürel etkinlikleri ve diğer toplumsal davranışlarını belirleme konusunda da soruların yer aldığı araştırmada izleyicilere sorulan “ne kadar sıklıkla kitap okursunuz?” sorusu 429 izleyici tarafından “yılda 1 tane” diyerek yanıtlanmıştır. 371 izleyici tarafından “ayda 1 kitap” diyerek yanan soruya karşılık, 330 izleyici hiç kitap okumadığını söylemiş, 281 izleyicinin ise haftada 1 kitap okuduğunu bildirmiştir.

Sinema ve Tiyatro
Televizyon izleyicilerinin toplumsal etkinliklerle ilgisini öğrenmek amacıyla araştırmada sorulan “ne kadar sıklıkla sinema veya tiyatroya gidersiniz?” sorusu, 531 izleyici tarafından “yılda birkaç kez giderim” diyerek, 442 izleyici tarafından “ayda 1 kere giderim” diyerek yanıtlanmıştır. 289 izleyicinin haftada 1 kere sinema veya tiyatroya gittiğini söylediği soru, 149 izleyici tarafından hiç sinema veya tiyatroya gitmediğini söyleyerek yanıtlanmış, bazı izleyiciler “televizyon varken sinema veya tiyatroya ne gerek var?” diyerek soruya karşılık vermişlerdir.

Yayın Esasları
“Televizyon yayınlarının hangi temel üzerinde yapılmasını istersiniz?” sorusu 860 izleyici tarafından “içinde ulusal değerler, dinsel değerler ve demokratik ilkelerin bulunduğu bir ilkeler bütünü çerçevesinde yapılmasını isterim” diyerek yanıtlanmış, 247 izleyici ulusal değerleri daha çok önemsediğini söylerken, 155 izleyici demokratik ilkeleri öncelikle tercih ettiğini bildirmiştir. 149 izleyici ise, televizyon yayınlarının dinsel değerleri temel alarak yapılmasını istediğini söylemiştir.

Yayıncıların Amacı
Televizyon izleyicilerinin daha çok zaman geçirmek için televizyon izlediklerinin belirlendiği araştırmada, izleyicilerin, yayıncıların neden yayın yaptıkları konusundaki düşüncelerini öğrenmek amacıyla sorulan “televizyon kanalları neden yayın yaparlar?” sorusu, 1161 izleyici tarafından “para kazanmak” için diyerek yanıtlanmıştır. 189 izleyicinin “ulusal birliği sağlamak için” diyerek yanıt verdiği soruya 61 izleyici yanıt vermemiş veya bilmiyorum diyerek karşılık vermiştir.

Görülmek İstenen Konu
Her türlü konunun işlendiği televizyon yayınlarında izleyicilerin en çok görmek istedikleri konuyu belirlemek amacıyla sorulan “televizyonda en çok hangi konuyu görmek istersiniz?” sorusu, 519 izleyici tarafından “kültür” diye yanıtlanmış, 453 izleyici tarafından “politika” biçiminde yanıtlanmıştır. 299 izleyicinin “ekonomi” diyerek yanıtladığı soruya diğer izleyiciler tarafından “aşk”, “bilimsel konular”, “kent yaşamıyla ilgili konular”, “fantaysalar” gibi yanıtlarla karşılık verilmiştir.

En Büyük Sorun
14 yıldır yürütülen televizyon araştırmalarında her yıl yanıtı yinelenen sorulardan biri de “size göre Türkiye'deki en önemli sorun nedir?” sorusu olmuştur. Bu soruya, geçen yıllarda olduğu gibi 2009 yılında da, en büyük izleyici grubunu oluşturan 665 izleyici “işsizlik ve ekonomi” diyerek yanıt vermiş, 343 izleyici “eğitim” biçiminde, 127 izleyici “hukuk” veya “insan hakları” diyerek soruyu yanıtlamıştır. 186 izleyici soruya ise “terör”, “ülke yönetimi, “din”, “sorumsuzluk”, “kapitalizm”, “cehalet”, “töreler”, “batıl inançlar” gibi değişik yanıtlarla soruya karşılık vermiştir.

Eğitici Araç
Araştırmada televizyon izleyicilerine sorulan “sizce televizyon eğitici bir araç mıdır?” sorusu, 948 izleyici tarafından “evet eğitici bir araçtır” diyerek, 463 izleyici tarafından ise “hayır eğitici bir araç değildir” diyerek yanıtlanmıştır.

Çatışma Aracı
Televizyonun, toplumsal şiddete katkısının olup olmadığını öğrenmek amacıyla sorulan ”televizyon programları zaman zaman aile içi tartışma veya çatışmalara neden olur mu?” sorusu 801 izleyici tarafından “bazen” diyerek, 359 izleyici tarafından “hayır, olmaz” diyerek, 251 izleyici tarafından da “sık sık olur” diyerek yanıtlanmıştır.

İstenmeyen Program
Televizyon izleyicilerinin program tercihlerini belirmenin yanı sıra aynı zamanda istemedikleri programları da saptamayı amaçlayan araştırmada izleyicilere, “yayından kaldırılmasını istediğiniz program nedir?” sorusu sorulmuş; bu soruya karşılık 587 izleyicinin “kadın veya evlilik programları” diyerek yanıt verdiği belirlenmiştir. 549 izleyici, “içinde sihir, büyü, fantastik kurgular, olağanüstü olaylar bulunan diziler” diyerek, 155 izleyici “dini içerikli programlar” diyerek, 91 izleyici “dedikodu içerikli programlar” diyerek soruya yanıt vermiş, 31 izleyici ise yayından kaldırılmasını istediği program olmadığını söyleyerek soruyu yanıtlamıştır.

Değerlendirme
Türkiye'nin değişik yörelerindeki illerde 14 yıldır sürdürülen televizyon izleyici araştırmaları öncelikle, Türkiye'de toplumsal ve kültürel dönüşümlerin yaşandığını ortaya koymakta, ancak bazı gerçeklerin hiç değişmediğini göstermektedir. 2009 yılı araştırma sonuçları değerlendirilirken, televizyonun, insanların yaşamlarındaki vazgeçilmez yerini koruduğu, hatta televizyonun etkilerinin giderek daha da güçlendiği ve yaşamsal alanda önemli bir referans olarak konumlandığı belirlenmiştir. Televizyon izleyicilerinin artık günlük yaşamlarını, televizyon eksenli planladıkları, televizyon ekranında gördükleri araba modellerinden konuşulan sözcüklere kadar her unsurun izleyicilerin yaşamında yer ettiği görülmektedir. Türk televizyon izleyicisinin çoğunluğunun, televizyonu eğitici bir araç olarak görmesinin yanında, program seçerek televizyon izlemeyi henüz öğrenememesi, televizyonun zaman zaman bir tartışma veya çatışma aracı olarak ortaya çıkması da Türkiye'nin kültürel geri kalmışlığıyla koşut bir sonuç olarak değerlendirilmiştir.

  • Başa Dön
  • Giriş
  • [ Başa Dön ] [ PDF ] [ Editöre E-Posta ] [ Yorumlar ]
    [ Yazım Kuralları | Editörler | Dergi Hakkında | İçindekiler | Arşiv | Yayın Arama | Ana Sayfa | E-Posta ]


    tarafından geliştirilmiştir